1. Mmalite Akụkọ Ihe Mere Eme

Alawite malitere n'ala ndị mmadụ bi ruo ọtụtụ puku afọ, site na Ala Hadhramaut dị na ndịda Arabia ruo Ugwu Antiochia dị na ugwu Siria na Ugwu Sinjar dị na ugwu Iraq. Mmalite ha—n'agbanyeghị agbụrụ dị iche iche ha—gbanyere mkpọrọgwụ nke ukwuu n'omenala Siria.

• Kalenda SiriakHa na-adabere n'ihe a maara dị ka "Afọ Okike nke Ụwa" nke Siriak, nke taa, na 2025 AD, kwekọrọ na afọ 6775 dịka kalenda a si dị, ha na-emekwa emume ncheta ya ma na-ede ụbọchị ha n'etiti peeji nke akwụkwọ odide.
• Asụsụ na ịkpọpụta okwuỌtụtụ n'ime ha nọgidere na-eji okwu Siriak na Aramaic eme ihe kwa ụbọchị, nke bụ́ asụsụ Jizọs Kraịst na-asụ.

---

Mmalite omenala oge ochie

• Mmepeanya Ugarit (Na Ras Shamra, ugwu Siria), ebe a hụrụ mbadamba ihe odide cuneiform kacha ochie nke na-ekwu maka chi na emume.
• Ndị Babịlọn na ndị Asiria Na Mesopotemia, ya na akụkọ okike na ọchịchị ya, e guzobere iwu mbụ.
• Onye Finishia N'ụsọ oké osimiri Siria na Lebanọn, ebe ndị Finishia mere nke ọma n'ịkwọ ụgbọ mmiri na imepụta mkpụrụedemede.
• Ndekọ Site n'Atens, ruo n'ụsọ oké osimiri Siria, ruo n'ụsọ oké osimiri Ijipt dị na Aleksandria, ebe ndị ọkà ihe ọmụma dịka Socrates, Plato, na Aristotle tọrọ ntọala nke ezi uche na ajụjụ ezi uche dị na ya.

Ngwakọta nke agbụrụ na asụsụ

• Ọtụtụ ndị Alawite sitere na Alawite Siriak Ha na-asụ asụsụ Siriak nke Ọdịda Anyanwụ, nke a maara dị ka N'asụsụ Aramaic Aha obodo Alawite ka dị n'asụsụ Siriak, ọ dịghịkwa ebe e si nweta ya n'asụsụ ndị ọzọ.
• Ndị ọzọ sitere na mmalite Kurdish Site na mpaghara Sinjar.
• Nkeji nke atọ nke عرب Ndị Ghassanid, dịka onye ọkà ihe ọmụma Imad al-Din al-Ghassani, na ndị ọzọ biri na mpaghara ahụ tupu Islam, dịka Jabalah ibn al-Ayham.

2. Usoro sayensị n'ịdị nsọ ha

Ndị Alawit na-ebuli ọkọlọtọ ahụ elu ruo n'ọkwa ofufe:

• 1800 afọFizik, nke na-akọwa koodu nke eluigwe na ala; kemistri, nke na-ekpughe ihe nzuzo nke mmeghachi omume; mgbakọ na mwepụ, nke na-achịkwa iwu nke okike; na mbara igwe, nke na-ahụ mmegharị nke ihe ndị dị n'eluigwe…
• Nkà ihe ọmụma dị adịỌ na-ekwu maka mmekọrịta dị n'etiti mmadụ na eluigwe na ala na ihe a na-anaghị ahụ anya, ma na-enyekwa echiche onwe onye na ntụgharị uche dị mkpa.
  Ha anaghị edo akwụkwọ okpukperechi nsọ n'ụdị ha, kama ha na-enyocha echiche ha na mmekọrịta ha na sayensị na eziokwu.

---

3. Mmekọrịta ya na omenala

Ha na-ewere emume dị ka ihe ndị ọzọ dị elu nke na-emeju ihe ọmụma, ọ bụghị ihe nnọchi anya ya:

• Ha enweghị ekpere otu a kapịrị ọnụ.
• A pụrụ iji mmiri, kandụl, ma ọ bụ egwu mee ihe nnọchianya iji nyere aka lekwasị anya n'uche na n'ime mmụọ, mana a naghị ahụ ha dị ka ihe ga-eme n'onwe ha, kama ha bụ ụzọ isi zuru ike na ntụgharị uche.

---

4. Mmụọ nke ndidi na imeghe ihe

Nkwanye ùgwù ha abụghị naanị maka ihe nketa Gris na Siria; ha nabatara nnukwu nkà ihe ọmụma:

• Okpukpe Zoroaster N'ime ihe abụọ dị n'etiti ihe ọma na ihe ọjọọ,
• بوذية N'echiche nke enweghị ime ihe ike na ntụgharị uche,
• هندوسية N'echiche nke ịdị n'otu nke ịdị adị.

Ha na-ejikọta ihe ọmụma a na ihe nketa Abraham iji wulite ọhụụ zuru oke nke ụwa na ụmụ mmadụ.
Ha na-ele ihe ọmụma niile mepere emepe anya dị ka "ntụgharị uche nke uche mmadụ" na "ụzọ iji ghọtakwuo njirimara na eluigwe na ala."

1. Okpukpe nke Otu Chineke na ịdị n'otu nke ozi

Ndị Alawi na-akụzi na ozi ndị sitere n'eluigwe (okpukpe ndị Juu, Iso Ụzọ Kraịst, na Alakụba) niile sitere n'otu ebe, nke bụ oku Abraham maka okpukperechi nke otu Chineke.

• Isi ihe bụ otuIsi ozi bụ ife otu Chineke ofufe, na mmachibido nke ife chi na ikpere arụsị.
• Ihe dị iche bụ omenalaNdị Juu dị iche n'otú ha si agụ Torah, Ndị Kraịst dị iche n'ihe omimi nke oriri nsọ na obe, na ndị Alakụba dị iche n'ekpere na njem nsọ ise kwa ụbọchị, mana ihe ndị a niile - dịka ndị Alawite si kwuo - anaghị emetụta isi ihe dị n'okpukpe ahụ.

---

2. Ọnọdụ ha n'ihe gbasara okpukpe ndị Juu

• Ha na-ahụ n'ime Torah Akwụkwọ nduzi bụ isi nke e si n'asụsụ ndị amụma nye: Noa, Abraham, na Moses, udo dịrị ha.
• Nkwanye ùgwù zuru oke Onye Amụma Mozis bụ onye dị mkpa n'ịhazi okpukpe ndị Juu, echiche ya gbasara ikpe ziri ezi na iwu bụkwa ihe mkpali.
• Ha kwenyere na nkọwa nke anwansi Ụfọdụ akụkọ dị na Torah ka e ji ọmụmụ ihe gbasara nkà ihe ọmụma na echiche mee, ya mere ha anaghị ahọrọ nkọwa nkịtị kama ha na-achọ amamihe miri emi.

---

3. Ọnọdụ ha n'Iso Ụzọ Kraịst

• A na-asọpụrụ ma na-edo ndị Alawite nsọ Mesaịa ahụ Ha na-ewere ya dị ka ihe nnọchianya nke ike Chineke, ọ dịghịkwa onye ọzọ hà nhata ịdị nsọ nke Kraịst n'etiti ndị Alawi.
• Asụsụ Siriak Ha bara uru nke ukwuu maka ya, n'ihi na Kraịst kwuru ya, a na-agụkwa ụfọdụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke Oziọma n'ememe ha.
• Ha na-eme emume Krismas و Ime ncheta ndị nsọ dịka Saint George na Saint Barbara Na ọtụtụ oge Ndị Kraịst.

---

4. Echiche Alawit banyere onye amụma Muhammad.

• Ha na-ewere onye amụma Muhammad, onye ozi nke Alakụba, dị ka mgbakwunye nke okpukpe nke otu Chineke, ọ bụghị onye kere ozizi ọhụrụ, kama ọ bụ mmezu nke ndị amụma bu ya ụzọ.
• Muhammad bịara karịsịa Maka ndị ọgọ mmụọ nke Arabian PeninsulaIhe ọmụma nke otu Chineke eruteghị ha aka dịka o ruru na Levant.
• Ha jikọtara ozizi ya na ozizi Mozis na Jizọs, ma kọwaa ọdịiche dị na Sharia site na ọnọdụ oge na nke oghere, ọ bụghị site na ihe ndị na-adịgide adịgide nke okwukwe.

---

5. Ememme megide ihe dị mkpa

• emume okpukperechi (Ekpere, ibu ọnụ, wdg.) Ha na-ahụ ha dị ka ngwaọrụ iji nyere aka jikọọ na Chineke, ha anaghịkwa ewere ha dị ka ihe karịrị amamihe ezi uche dị na ya.
• Nhazi uche Ihe kacha mkpa: ọgụgụ uche na-atụgharị uche, nnyocha nkà ihe ọmụma, njikọ ezi uche dị n'etiti ederede na ojiji.
• Ha jụrụ igbochi okpukperechi n'ihe gbasara omenala, ma na-emesi ike na Sayensị na echiche Ha bụ ụzọ e si enweta ezi ihe ọmụma.

---

6. Esemokwu ahụ bụ nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ bụghị nke okpukperechi.

Ha kọwara na nghọtahie na nkewa dị n'etiti ndị na-eso ụzọ okpukpe atọ ahụ abụghị isi ihe dị n'okpukpe, kama ọ bụ esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmekọrịta mmadụ na ibe ya :

• Njikwa ikike
• Nkesa akụnụba
• Ọdịmma agbụrụ na nke mba

---

2. Ụkpụrụ nke nnwere onwe ime nhọrọ

• Ndị Alawit kwenyere nke ọma na Uche mmadụ bụ n'efu.Onye ọ bụla nwere nkà ihe ọmụma na ụzọ nke ya n'ịchọ ìhè Chineke.
• Nkwenye a sitere na nghọta miri emi ha nwere banyere ụkpụrụ nke otu Chineke na ihe ule ahụ pụtara, ebe ọ na-adịghị mma ka a gwa mmadụ ka o mee ihe megidere nhọrọ ya ma ọ bụ ka e jiri ike manye ya nkwenye pụrụ iche.

---

3. Mmachibido iwu n'okpukperechi

• Ndị Alawịa kwuru okwu Onye Pụrụ Ime Ihe Niile: “Ọ dịghị mmanye n'okpukperechi” (Suratu Al-Baqarah: 256).
• Ha na-akọwa ya n'ụzọ ime mmụọ na n'ụzọ nghọta: na ịnakwere okpukperechi na-eme naanị site na afọ ojuju dị n'ime na nghọta ezi uche dị na ya, ọ bụghị site na nrubeisi nkịtị n'okpuru iyi egwu ma ọ bụ ntaramahụhụ.

---

4. Nkewa nke okpukperechi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị

• Ndị Alawite na-ekewapụ ihe dị iche iche Ọrụ nke ozi ahụ N'ime ya ka e nyere ndị amụma ọrụ ịkpọ ndị mmadụ ka ha fee ofufe, na n'etiti Ikike ndọrọ ndọrọ ọchịchị Nke weghaara ọrụ nke igwe mmeri mgbe oge onye amụma gasịrị.
• Ha kwenyere na iji okpukperechi eme ihe dị ka ihe e ji emeri ma ọ bụ gbasaa bụ ihe dị iche na ihe mgbaru ọsọ mbụ ahụ: ịgbasa udo na ebere.

---

5. Ihe mmụta maka ọgbọ ndị ka elu

Ikike nke ọha mmadụ : ichekwa omenala, asụsụ, na akụkọ ihe mere eme ha, ọbụlagodi n'ihe gbasara iwulite steeti buru ibu.

Nnagide okpukperechi : Ịkwanyere nkwenkwe nke ndị ọzọ na ikike ha nwere ịhọrọ ihe ha chọrọ ùgwù.

Ụzọ ezi uche dị na ya : Igosi ihe akaebe na arụmụka tupu e mee ka echiche ọ bụla doo anya.

Site n'echiche Alawite, akụkọ Ali amaliteghị dị ka onye caliph ma ọ bụ onye ọchịchị, kama dị ka onye ọkà mmụta asụsụ, ọkà ihe ọmụma, na onyeikpe ; nwoke jikọtara okwu ọnụ, echiche, na ikpe ziri ezi, ma chepụta ọrụ ọgụgụ isi nke na-aga n'ihu ruo taa.

---

1. Site na mkparịta ụka ruo na nkà ihe ọmụma

A na-akpọ Ali onye maara ihe nzuzo nke asụsụ Arabik, dịka a na-akpọ Aristotle onye maara ihe gbasara echiche ndị Gris. A na-agbasa ozi na okwu ya n'ime okirikiri Alawite dị ka ihe nlereanya asụsụ nke na-akụzi otu esi agbanwe okwu ka ọ bụrụ ngwaọrụ maka ịkọwa ihe omimi nke ịdị adị. Mmasị a maka asụsụ bụ, maka ndị Alawite, ọnụ ụzọ ámá maka nkà ihe ọmụma miri emi nke na-enyocha "ihe pụtara," ọ bụghị naanị ihe okwu pụtara n'ezie.

---

2. Ọnụ Ụzọ Ámá nke Obodo Ihe Ọmụma

A na-akpọ Ali "Ọnụ Ụzọ Obodo Ihe Ọmụma ," nke pụtara na njem ọ bụla gaa n'amamihe nke mmụọ na-agafe n'ime ya. N'ihe nnọchiteanya a, Ali na-ejikọta onyinyo nke onye nduzi amamihe dị na omenala Siria na Gris: ọ na-ebu ọkụ nke ihe ọmụma iji duzie ndị na-eso ụzọ site n'ọchịchịrị nke nnyefe nkịtị gaa n'ìhè nke ihe akaebe ezi uche dị na ya.

---

3. Ìhè na Ihe Nzuzo

Ndị Alawit na-ele Ali anya dị ka onye na-ebu "ìhè ebighị ebi" nke na-ebu ihe dị n'ihu. Ìhè a abụghị "nkwa" n'echiche ọdịnala, kama ọ bụ ike nghọta nke nwere ike ikpughe mmekọrịta zoro ezo dị n'etiti ụmụ mmadụ na eluigwe na ala. Ya mere, a na-akọ akụkọ ọdịnala gbasara ntụgharị uche ya na mmegharị nke ihe ndị dị n'eluigwe na "ihe nzuzo nke mkpụrụedemede" nke na-ejikọ asụsụ na ịdị adị.

---

4. Ịmepụta okirikiri ọmụmụ ihe na ụlọ akwụkwọ

Ya na ụmụ ya nwoke na ụmụ ụmụ ya iri na abụọ, o guzobere otu ìgwè ọmụmụ ihe ọha na eze na ụlọ akwụkwọ nzuzo na Kufa, Damaskọs, na Aleppo. N'ebe ahụ, a kụziri nkà ihe ọmụma Gris, chịkọtara ihe odide Siriak, jikọta mgbakọ na mwepụ India na algọridim Arabic. Ụlọ akwụkwọ ndị a guzobere isi ihe dị mkpa nke ọganihu sayensị, nke wetara ọganihu na nkà mmụta ọgwụ, mbara igwe, na injinia.

---

5. Onyeikpe ziri ezi na ụzọ o si eme ihe n'ụzọ ezi uche dị na ya

Mgbe ọ malitere ikpe, Ali jikọtara echiche iwu nke ndị Babilọn na mmụọ nke nkà ihe ọmụma omume. Ndị Alawit na-akpọ mkpebi ya dị ka ihe atụ nke ikpe ziri ezi : ikpe nke na-adịghị n'okpuru ike nke onye ọchịchị ma ọ bụ ọchịchọ nke ọha mmadụ, kama ọ bụ ọkọlọtọ ezi uche dị na ya nke na-achọpụta ihe kpatara na mgbọrọgwụ nke ikpe na-ezighị ezi iji kpochapụ ha.

---

6. Enweghị mmejọ dịka izu oke ọgụgụ isi

Echiche nke enweghị mmejọ ebe a abụghị naanị ihe mgbochi pụọ na mmejọ n'iwu; ọ bụ izu oke n'ikike ịmata ọdịiche dị n'etiti arụmụka ezi na ụgha zoro ezo. Ya mere, a na-egosi Ali dị ka ihe nlereanya nke onye na-eji ihe kpatara ntọhapụ, ọ bụghị nnabata kpuru ìsì, si otú a na-edu ndị na-eso ụzọ ya gaa n'inwe obi abụọ dị mma tupu nkwenye.

---

7. Ihe nketa nke gafere oge

Ụzọ o si eme ihe gara n'ihu na-eme ka mmegharị sayensị baa ọgaranya n'oge niile: ndị gụsịrị akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ Alawite wetara echiche n'Ụlọ Amamihe, kpalite ọkụ nke Renaissance, ma mesịa guzobe mkparịta ụka na nkà ihe ọmụma Latin. N'oge ọ bụla, Ali na-apụta dị ka ihe nnọchianya nke uche nke oge ma ọ bụ echiche ọ bụla na-enweghị mgbochi.

---

Ụlọ akwụkwọ sekọndrị n'oge ọlaedo: netwọk nke ihe ọmụma nke mere ka ngalaba niile baa ọgaranya

Ụlọ akwụkwọ Alawite—dịka ebe kachasị elu nke ọnụ ụzọ ámá nke "Obodo Ihe Ọmụma" nke Imam Ali ibn Abi Talib meghere—na-ejikọta na nnukwu ihe nketa ọgụgụ isi nke gafere ókèala okpukpe na ala. Ihe ndị a bụ nchịkọta zuru oke nke ndị ama ama n'oge ahụ, dịka echekwara na omenala Alawite, nke a haziri dịka ngalaba pụrụ iche ha si dị, na-achọpụta na ha bụ ụmụ nke ndị Imam, ụmụ akwụkwọ nke ụmụ akwụkwọ ha, ma ọ bụ ndị nwere njikọ uche na ụzọ ha si eche echiche.

---

1. Ọgwụ na ọgwụ

• Jabir ibn Hayyan – “Nna nke kemistri” na onye guzobere toxicology na anatomy nnwale.
• Ali ibn al-Abbas Ahwazi – Onye nwe ya Ụlọ ọrụ ahụike dum.
• Abu Bakr al-Razi - Onye malitere nhazi nke ọrịa na onye mbụ ga-amata ọdịiche dị n'etiti kịtịkpa na mgbọ.
• Ibn Sina – Puta Iwu na Ọgwụ Na onye mepụtara echiche nke ọrịa.
• Al-Zahrawi - Onye ọsụ ụzọ n'ịwa ahụ na ngwa ịwa ahụ nke ọma.
• Ibn al-Nafis - Onye chọpụtara mgbasa ozi akpa ume.

2. Fizik na Anya

• Al-Hasan ibn al-Haytham - Injinia nke usoro nnwale ahụ na onye nwe ya Akwụkwọ nke Optics.
• Abu Rayhan al-Biruni - Onye chepụtara njupụta nke ọla na iwu nke ike ndọda kpọmkwem.
• Nasir al-Din al-Tusi - Onye kere "Tusi duality" n'ime mmegharị na ntụgharị ìhè.

3. Injinia na Teknụzụ

• Banu Musa ibn Shakir – Ndị dere akwụkwọ Akwụkwọ Aghụghọ Na ngwaọrụ igwe.
• Al-Jazari - Onye na-emepụta elekere mmiri na ọkpọkọ mercury.
• Taqi al-Din al-Rasid – Onye mepụtara turbine uzuoku na ọkpọkọ silinda abụọ.

4. Kemistri na Sayensị Ihe

• Jabir ibn Hayyan (Nke ugboro abụọ n'ihi ọtụtụ onyinye ya).
• Muhammad ibn Zakariya al-Kufi - Onye Mmepụta usoro distillation na alkalinization.
• Al-Muzaffar ibn Alawi - Onye na-eme nchọpụta n'ihe gbasara ọla edo na ọlaọcha.

5. Nyocha Eluigwe na Nleba Anya

• Al-Battani - Ntụle ka mma nke afọ anyanwụ na nkuku nke ntụgharị.
• Abdul Rahman Al-Sufi – Onye dere ya Foto nke mbara ala ndị a kapịrị ọnụ.
• Omar Khayyam - Onye injinia nke kalenda Jalali na ihe mgbakọta trigonometry dị okirikiri.
• Ụlọ Nche Maragha Al-Tusi duziri ya: Ọ mepụtara Muhyiddin al-Maghribi وQutb al-Din al-Shirazi.

6. Mgbakọ na Mwepụ na Nzube

• Alkhawarizmi – Onye guzobere algebra na algọridim.
• Thabit ibn Qurra - Onye ntụgharị okwu nke Euclid na onye mepụtara geometry nyocha mbụ.
• Karaji – Puta Al-Fakhri n'asụsụ Aljebra.
• Jamshid al-Kashi – Ịchọpụta π na izi ezi a na-ahụtụbeghị mbụ.

7. Ndị ọkà ihe ọmụma na ndị na-eche echiche

• Al-Kindi - Onye mbụ jikọtara nkà ihe ọmụma Gris na mkpughe.
• Al-Farabi - Onye kere "Utopia" na ọkwa sayensị.
• Ibn Sina – Ijikọta metaphysics na sayensị eke.
• Ụmụnna nke Ịdị Ọcha – Akwụkwọ edemede gbasara mgbakọ na mwepụ na mmụọ.
• Ibn Bajjah، Ibn Tufayl، Ibn Rushd Ndị otu atọ nke Cordoba bụ ndị kọwara Aristotle ma tọọ ntọala maka echiche Andalusian.
• Shihab al-Din al-Suchawardi – Onye dere akwụkwọ "Amamihe nke Ịhụ ìhè".
• Nasir al-Din al-Tusi (Ntinye aka na nkà ihe ọmụma nke yiri mgbalị sayensị ya).

8. Akwụkwọ na Abụ

• Abo Altaieb Almotanabi – Onye na-ede uri nke onwe onye na onye na-eme amamihe okwu.
• Abu al-Ala al-Ma'arri - Ọ na-enwe mmasị n'obi abụọ gbasara ọgụgụ isi na uri nkà ihe ọmụma.
• Al-Buhturi - Ọ bụ ọkachamara n'ijikọta ihe onyonyo mmetụta uche na ọhụụ uche.
• Ibn al-Farid – Onye na-ede uri nke ahụmịhe ihe omimi zuru ụwa ọnụ.
• Omar Khayyam Ihe ndị dị ka quatrains ya nke na-agwakọta mmanya na ọnụọgụgụ na ịdị adị.
• Nwa nke Zeydoun Uri ịhụnanya ya nke Andalusian bụ ihe nnọchianya nke ịma mma nke nguzozi dị n'etiti mmetụta na ọgụgụ isi.

9. Bayọlọji na Ọdịdị Ala

• Al-Mas'udi Ọkà akụkọ ihe mere eme na onye na-akọ akụkọ ala Ala ahịhịa nke ọlaedo.
• Al-Idrisi - Onye nwe bọọlụ ọlaọcha na map ụwa maka ndị Sicil.

---

Otu eriri na-ejikọ ọnụ

Dịka omenala nke ụlọ akwụkwọ Alawite si dị, Imam Ja'far al-Sadiq bụ njikọ dị ukwuu nke e si na ya bufee usoro ihe akaebe ezi uche dị na ya na nnwale sayensị nye ọgbọ ndị sochirinụ. Ya mere, ndị a niile - ndị dibịa bekee, ndị na-enyocha mbara igwe, ndị injinia, ndị ọkà ihe ọmụma, na ndị na-ede uri - pụtara dị ka njikọ n'otu agbụ, aha ya bụ: uche na ìhè , nke sitere n'ọnụ ụzọ ámá Ali ibn Abi Talib, na-enye ìhè n'akụkụ mmepeanya ruo n'ebe kachasị anya n'ụwa.