1. Gbólóhùn Ìtàn

Àwọn ará Alawite ní gbòǹgbò láti ilẹ̀ tí wọ́n ń gbé fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún, láti Pẹ̀tẹ́lẹ̀ Hadhramaut ní gúúsù Arabia títí dé Òkè Antiochia ní àríwá Siria àti Òkè Sinjar ní àríwá Iraq. Ìpilẹ̀ṣẹ̀ wọn—láìka onírúurú ẹ̀yà wọn sí—nínú àṣà Syriac.

• kàlẹ́ńdà èdè SíríàkìWọ́n gbára lé ohun tí a mọ̀ sí “Ọdún Ìṣẹ̀dá Ayé” ti Syriac, èyí tí ó wà lónìí, ní ọdún 2025 AD, gẹ́gẹ́ bí kàlẹ́ńdà yìí, wọ́n sì ń ṣe ayẹyẹ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀, wọ́n sì ń kọ ọjọ́ wọn sílẹ̀ láàárín àwọn ojú ìwé ìwé àfọwọ́kọ.
• Èdè àti ìpèỌ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn ló ní ọ̀rọ̀ èdè Síríákì àti Árámáíkì nínú èdè wọn ojoojúmọ́, èyí tí í ṣe èdè tí Jésù Kristi ń sọ.

---

Àwọn ìpìlẹ̀ àṣà àtijọ́

• Ìlànà àwọn ará Ugarit (Ní Ras Shamra, àríwá Síríà), níbi tí wọ́n ti rí àwọn tábìlì cuneiform tó pẹ́ jùlọ tí ó sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọlọ́run àti àṣà ìbílẹ̀.
• Àwọn ará Bábílónì àti àwọn ará Ásíríà Ní Mesopotamia, pẹ̀lú ìtàn ìṣẹ̀dá àti ìṣàkóso rẹ̀, a gbé àwọn òfin àkọ́kọ́ kalẹ̀.
• ará Fẹ́níṣíà Ní etíkun Siria àti Lebanoni, níbi tí àwọn ará Phoenicia ti tayọ nínú ìṣàn omi àti ìṣẹ̀dá álífábẹ́ẹ̀tì.
• Giriki Atijọ Láti Átẹ́nì, títí dé etíkun Síríà, títí dé etíkun Íjíbítì ní Alẹkisáńdíríà, níbi tí àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí bíi Sókátì, Pílátò, àti Aristotle ti fi ìpìlẹ̀ ọgbọ́n orí àti ìwádìí ọgbọ́n orí lélẹ̀.

Àdàpọ̀ àwọn ẹ̀yà àti èdè

• Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Alawite ni wọ́n wá láti ìdílé Alawite èdè Síríákì Wọ́n ń sọ èdè ìwọ̀ oòrùn Syriac, èyí tí a mọ̀ sí èdè ìwọ̀ oòrùn Syriac, Èdè Árámáíkì Orúkọ àwọn abúlé Alawite ṣì wà ní èdè Syriac, wọn kò sì ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ láti inú àwọn èdè mìíràn.
• Àwọn mìíràn láti orísun Kurdish Láti agbègbè Sinjar.
• Ẹ̀ka kẹta ti Larubawa Àwọn Ghassanid, bíi onímọ̀ ọgbọ́n orí Imad al-Din al-Ghassani, àti àwọn mìíràn tí wọ́n gbé ní agbègbè náà kí ẹ̀sìn Islam tó dé, bíi Jabalah ibn al-Ayham.

2. Ọ̀nà ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì nínú ìjẹ́mímọ́ wọn

Àwọn Alawi gbé àsíá náà sókè sí ìpele ìjọsìn:

• 1800 ọdun atijọFisiksi, tí ó túmọ̀ àwọn ìlànà àgbáyé; kemistri, tí ó ṣí àwọn àṣírí ìṣesí payá; mathimatiki, tí ó ń ṣàkóso àwọn òfin ìṣẹ̀dá; àti ìràwọ̀, tí ó ń kíyèsí ìṣípo àwọn ẹ̀dá ọ̀run…
• Ìmọ̀ ọgbọ́n ayéÓ sọ̀rọ̀ nípa àjọṣepọ̀ láàárín ènìyàn àti àgbáyé àti ohun tí a kò rí, ó sì fún ìrònú ara-ẹni àti ìrònújinlẹ̀ ní pàtàkì.
  Wọn kì í sọ àwọn ìwé ìsìn di mímọ́ ní ìrísí, ṣùgbọ́n wọ́n ń ṣe ìwádìí lórí ọgbọ́n ìrònú wọn àti ìbáṣepọ̀ wọn pẹ̀lú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti òtítọ́.

---

3. Àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn àṣà

Wọ́n gbà pé àwọn àṣà ìbílẹ̀ jẹ́ àwọn ohun tí kò ṣeé fojú rí tí ó ń mú kí èrò inú rẹ̀ dára, kì í ṣe àfikún rẹ̀:

• Wọn kò ní àdúrà àkójọpọ̀ tí a yàn láàyò.
• A le lo omi, àbẹ́là, tàbí orin gẹ́gẹ́ bí àmì láti ran ọkàn àti ẹ̀mí lọ́wọ́, ṣùgbọ́n a kò rí wọn gẹ́gẹ́ bí òpin ara wọn, bí kò ṣe gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìsinmi àti àṣàrò.

---

4. Ẹ̀mí ìfaradà àti ìṣípayá

Ọ̀wọ̀ wọn kò mọ sórí àṣà ìbílẹ̀ Giriki àti Siria nìkan; wọ́n tún gba àwọn ìmọ̀ ọgbọ́n orí ńlá náà:

• ẹ̀sìn Zoroastrian Nínú ìṣọ̀kan rere àti búburú,
• Aabo Nínú èrò àìní ìwà-ipá àti ìrònú,
• Hinduism Nínú èrò ìṣọ̀kan ìwàláàyè.

Wọ́n da ìmọ̀ yìí pọ̀ mọ́ ogún Ábúráhámù láti kọ́ ìran pípéye nípa ayé àti ẹ̀dá ènìyàn.
Wọ́n ka gbogbo ìmọ̀ ọ̀làjú sí “àwòrán ìfẹ́ ọkàn ènìyàn” àti “ọ̀nà sí òye jíjinlẹ̀ nípa ìdámọ̀ àti àgbáyé.”

1. Ìfẹ́ Ọlọ́run kan ṣoṣo àti ìṣọ̀kan àwọn ìránṣẹ́ náà

Àwọn Alawite kọ́ni pé àwọn ìránṣẹ́ ọ̀run (ẹ̀sìn Júù, ẹ̀sìn Kristẹni, àti ẹ̀sìn Islam) gbogbo wọn wá láti orísun kan ṣoṣo, èyí tí í ṣe ìpè Ábúráhámù sí ìgbàgbọ́ Ọlọ́run kan ṣoṣo.

• Ẹ̀kọ́ náà jẹ́ ọ̀kanÌhìn pàtàkì ni ìjọsìn Ọlọ́run kan ṣoṣo, àti ìkàléèwọ̀ ìjọ́sìn ọlọ́run àti ìbọ̀rìṣà.
• Iyatọ naa jẹ iṣe aṣaÀwọn Júù yàtọ̀ síra ní kíkà tí wọ́n ń ka Torah, àwọn Kristẹni ní àṣírí ìjọ́sìn àti àgbélébùú, àti àwọn Mùsùlùmí ní àdúrà márùn-ún ojoojúmọ́ àti ìrìn àjò ìsìn, ṣùgbọ́n gbogbo èyí - gẹ́gẹ́ bí àwọn Alawite ti sọ - kò ní ipa lórí kókó ìgbàgbọ́.

---

2. Ipò wọn lórí ẹ̀sìn Júù

• Wọ́n rí i nínú Torah Ìwé ìtọ́sọ́nà pàtàkì tí a fi èdè àwọn wòlíì kọ sílẹ̀: Nóà, Ábúráhámù, àti Mósè, àlàáfíà kí ó wà lórí wọn.
• Ọwọ̀ pípé Wòlíì Mósè jẹ́ ẹni pàtàkì nínú ìṣọ̀kan ẹ̀sìn Júù, àwọn èrò rẹ̀ nípa ìdájọ́ òdodo àti òfin sì jẹ́ ìṣírí fún un.
• Wọ́n gbàgbọ́ pé awọn itumọ ti ko ni imọran Àwọn ìtàn kan nínú ìwé Tórà ni a fi ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ọgbọ́n orí àti ìrònú kún, nítorí náà wọn kò gbà láti túmọ̀ ìtumọ̀ gidi ṣùgbọ́n wọ́n ń wá ọgbọ́n tó jinlẹ̀.

---

3. Ipò wọn lórí ẹ̀sìn Kristẹni

• Àwọn Alawite ni a bọ̀wọ̀ fún tí a sì yà sí mímọ́ Messia naa Wọ́n kà á sí àpẹẹrẹ agbára àtọ̀runwá, kò sì sí ẹlòmíràn tó dọ́gba pẹ̀lú ìjẹ́mímọ́ Kristi láàrín àwọn Alaw.
• Èdè Síríákì Wọ́n níye lórí gidigidi fún un, nítorí pé Kristi sọ ọ́, àti pé a ka àwọn ìwé ìhìnrere kan nínú àwọn ààtò ìsìn wọn.
• Wọ́n ń ṣe ayẹyẹ Keresimesi و Ṣíṣe ìrántí àwọn ènìyàn mímọ́ bíi Saint George àti Saint Barbara Ati ọpọlọpọ awọn ayeye Kristiẹni.

---

4. Èrò àwọn Alawite nípa Wòlíì Muhammad.

• Wọ́n ka Wòlíì Muhammad, Òjíṣẹ́ Ìsìláàmù, sí àfikún ìgbàgbọ́ Ọlọ́run kan ṣoṣo, kì í ṣe olùdá ẹ̀kọ́ tuntun, ṣùgbọ́n dípò bẹ́ẹ̀, ó jẹ́ àṣeyọrí àwọn wòlíì tí wọ́n ṣáájú rẹ̀.
• Muhammad wá pàápàá jùlọ Fún àwọn ènìyàn kèfèrí ti ilẹ̀ ArabiaÌmọ̀ nípa ìgbàgbọ́ Ọlọ́run kan ṣoṣo kò dé ọ̀dọ̀ wọn bí ó ti rí ní Levant.
• Wọ́n so ẹ̀kọ́ rẹ̀ pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ Mósè àti Jésù, wọ́n sì ṣàlàyé ìyàtọ̀ nínú Sharia nípa àwọn ipò ìgbà àti ààyè, kìí ṣe nípa àwọn ìgbàgbọ́ tí ó dúró ṣinṣin.

---

5. Àṣà àti Ìṣẹ̀dá

• àwọn ààtò ìsìn (Àdúrà, ààwẹ̀, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ) Wọ́n rí wọn gẹ́gẹ́ bí ohun èlò láti ran Ọlọ́run lọ́wọ́ láti bá a sọ̀rọ̀, wọn kò sì kà wọ́n sí ẹni tí ó ga ju ọgbọ́n ọgbọ́n lọ.
• Ìṣètò Ọpọlọ Ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ: kíkà tó ń ronú jinlẹ̀, ìwádìí ìmọ̀ ọgbọ́n orí, ìsopọ̀ tó mọ́gbọ́n dání láàrín ọ̀rọ̀ àti ìlò rẹ̀.
• Wọ́n kọ̀ láti fi ẹ̀sìn pamọ́ sí àwọn àṣà ìbílẹ̀, wọ́n sì tẹnu mọ́ ọn pé Ìmọ̀ àti èrò Àwọn ni ọ̀nà sí ìmọ̀ tòótọ́.

---

6. Ìjà náà jẹ́ ti ìṣèlú, kì í ṣe ti ẹ̀sìn.

Wọ́n ṣàlàyé pé àwọn àìgbọ́dọ̀máṣe àti ìpínyà tó wáyé láàrín àwọn ọmọlẹ́yìn ẹ̀sìn mẹ́ta náà kì í ṣe ti ìgbàgbọ́, bí kò ṣe ti ìṣèlú àti ti àwùjọ :

• Ìṣàkóso Àṣẹ
• Pínpín ọrọ̀
• Àwọn ohun ìní ẹ̀yà àti ti orílẹ̀-èdè

---

2. Ìlànà òmìnira ìfẹ́-inú

• Àwọn Alawite gbàgbọ́ gidigidi pé Ìfẹ́ ènìyàn jẹ́ òmìnira.Olúkúlùkù ní ìmọ̀ ọgbọ́n àti ọ̀nà tirẹ̀ láti wá ìmọ́lẹ̀ àtọ̀runwá.
• Ìdánilójú yìí wá láti inú òye jíjinlẹ̀ tí wọ́n ní nípa àwọn ìlànà ìgbàgbọ́ Ọlọ́run kan ṣoṣo àti ìtumọ̀ ìdánwò náà, níbi tí kò tọ́ kí wọ́n ní kí ẹnìkan ṣe ohun kan tí ó lòdì sí àṣàyàn rẹ̀ tàbí kí wọ́n fi agbára mú ìgbàgbọ́ kan pàtó lé e lórí.

---

3. Ìkàléèwọ̀ ìfipámúni nínú ẹ̀sìn

• Àwọn Alawiyyah sọ ọ̀rọ̀ Olódùmarè pé: “Kò sí ìfipámúni nínú ẹ̀sìn” (Suratu Al-Baqarah: 256).
• Wọ́n túmọ̀ rẹ̀ nípa ti ẹ̀mí àti ní ti ìmọ̀: pé gbígbà ẹ̀sìn nìkan ló máa ń wáyé nípasẹ̀ ìtẹ́lọ́rùn inú àti òye tó péye, kì í ṣe nípasẹ̀ ìgbọràn tó péye lábẹ́ ìhalẹ̀ tàbí ìyà.

---

4. Ìyàsọ́tọ̀ ẹ̀sìn àti ìṣèlú

• Àwọn Alawite máa ń ṣe ìyàtọ̀ láàárín Iṣẹ́ ìránṣẹ́ náà Nínú èyí tí a gbé iṣẹ́ lé àwọn wòlíì lọ́wọ́ láti pe àwọn ènìyàn sí ìjọsìn, àti láàárín Aláṣẹ ìṣèlú Èyí tí ó gba iṣẹ́ ẹ̀rọ ìṣẹ́gun lẹ́yìn àkókò Wòlíì.
• Wọ́n gbàgbọ́ pé lílo ìsìn gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìṣẹ́gun tàbí ìfẹ̀sí jẹ́ ìyàtọ̀ kúrò nínú ète ìpilẹ̀ṣẹ̀: títànkálẹ̀ àlàáfíà àti àánú.

---

5. Àwọn ẹ̀kọ́ fún àwọn ìran gíga

Ẹ̀tọ́ àwọn àwùjọ : láti pa àṣà wọn, èdè wọn, àti ìtàn wọn mọ́, kódà nígbà tí wọ́n bá ń kọ́ àwọn ìpínlẹ̀ ńláńlá.

Ìfaradà ẹ̀sìn : Bíbọ̀wọ̀ fún ìgbàgbọ́ àwọn ẹlòmíràn àti ẹ̀tọ́ wọn láti yan ohun tí wọ́n fẹ́.

Ọ̀nà tó tọ́ láti gbà ṣe é : Kí a gbé ẹ̀rí àti àríyànjiyàn kalẹ̀ kí a tó lè gbàgbọ́ nínú èrò èyíkéyìí.

Láti ojú ìwòye àwọn ará Alawite, ìtàn Ali kò bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Kalif tàbí olórí ìjọba, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ èdè, onímọ̀ ọgbọ́n orí, àti adájọ́ ; ọkùnrin kan tí ó so ọ̀rọ̀ sísọ pọ̀, ọgbọ́n ìrònú, àti ìdájọ́ òdodo, tí ó sì gbé iṣẹ́ ọgbọ́n kan kalẹ̀ tí ó ń tàn yanran títí di òní.

---

1. Láti inú Ọ̀rọ̀-àròsọ sí ìmọ̀ ọgbọ́n-orí

Wọ́n fi ìyìn fún Ali gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó mọ àṣírí èdè Lárúbáwá, gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe fi ìyìn fún Aristotle gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó mọ ọgbọ́n èdè Gíríìkì. Àwọn ìwàásù àti ọ̀rọ̀ rẹ̀ ni a ń tàn káàkiri ní àwọn agbègbè Alawite gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ èdè tí ó ń kọ́ni bí a ṣe lè yí ọ̀rọ̀ padà sí irinṣẹ́ fún ṣíṣí àwọn àṣírí ìwàláàyè. Ìfẹ́ yìí fún èdè jẹ́, fún àwọn Alawite, ẹnu ọ̀nà sí ìmọ̀ ọgbọ́n tí ó jinlẹ̀ tí ó ń ṣe ìwádìí nípa “ìtumọ̀ ìtumọ̀,” kì í ṣe ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ lásán.

---

2. Ẹnubodè Ìlú Ìmọ̀

Wọ́n pe Ali ní "Ẹnubodè Ìlú Ìmọ̀ ," èyí tí ó túmọ̀ sí wípé gbogbo ìrìn àjò sí ọgbọ́n àròsọ ló ń gba inú rẹ̀ kọjá. Nínú àfihàn yìí, Ali pàdé pẹ̀lú àwòrán amọ̀nà ọlọ́gbọ́n nínú àṣà Syriac àti Greek: ó gbé iná ìmọ̀ láti darí àwọn ọmọ-ẹ̀yìn kúrò nínú òkùnkùn ìtànṣán gidi sí ìmọ́lẹ̀ ẹ̀rí tó dájú.

---

3. Ìmọ́lẹ̀ àti Àṣírí

Àwọn Alawì ka Ali sí ẹni tí ó ń gbé “ìmọ́lẹ̀ ayérayé” tí ó ṣáájú ohun èlò. Ìmọ́lẹ̀ yìí kì í ṣe “ọlá” ní ìtumọ̀ àṣà, ṣùgbọ́n agbára òye tí ó lè fi àjọṣepọ̀ tí ó fara sin láàárín aráyé àti àgbáyé hàn. Nítorí náà, a tún ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn àṣà nípa ìrònú rẹ̀ lórí ìṣípo àwọn ẹ̀dá ọ̀run àti “àṣírí lẹ́tà” tí ó so èdè pọ̀ mọ́ ìwàláàyè.

---

4. Ṣíṣe àgbékalẹ̀ àwọn àyíká ìkẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ilé ìwé

Pẹ̀lú àwọn ọmọ rẹ̀ méjìlá àti àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀, ó dá àwọn ẹgbẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ gbogbogbòò àti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìkọ̀kọ̀ sílẹ̀ ní Kufa, Damasku, àti Aleppo. Níbẹ̀ ni wọ́n ti ń kọ́ ìmọ̀ ọgbọ́n orí ilẹ̀ Gíríkì, wọ́n kó àwọn ìwé àfọwọ́kọ Syriac jọ, wọ́n sì so ìmọ̀ ìṣirò Íńdíà pọ̀ mọ́ àwọn algoridimu Lárúbáwá. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wọ̀nyí ló para pọ̀ di ìpìlẹ̀ ìdàgbàsókè ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, èyí tí ó mú ìlọsíwájú wá nínú ìmọ̀ ìṣègùn, ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ sánmọ̀, àti ìmọ̀ ẹ̀rọ.

---

5. Onídàájọ́ òdodo àti ọ̀nà tó gbà ń lo ọgbọ́n.

Nígbà tí ó gba ipò ìdájọ́, Ali da àwọn èrò òfin Bábílónì pọ̀ mọ́ ẹ̀mí ìmọ̀ ọgbọ́n orí. Àwọn Alawite tọ́ka sí àwọn ìdájọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ìdájọ́ òdodo oníṣọ̀kan : ìdájọ́ tí kì í ṣe lábẹ́ agbára aláṣẹ tàbí ìfẹ́ gbogbo ènìyàn, ṣùgbọ́n sí ìlànà ọgbọ́n tí ó ń tọ́ka sí ohun tí ó fa àìṣòdodo àti ìpìlẹ̀ rẹ̀ láti pa wọ́n run.

---

6. Àìṣeéṣe gẹ́gẹ́ bí pípé ọpọlọ

Èrò àìṣeéṣe níbí kìí ṣe pé ó jẹ́ ààbò kúrò nínú àṣìṣe nínú òfin nìkan; ó jẹ́ pípé nínú agbára láti mọ ìyàtọ̀ láàárín àríyànjiyàn tòótọ́ àti irọ́ tí a fi bò. Nítorí náà, a gbé Ali kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ẹni tí ó lo ìdí fún ìdásílẹ̀, kìí ṣe ìtẹ́wọ́gbà láìfọkàn, nípa bẹ́ẹ̀ ó ń darí àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ sí iyèméjì ọlọ́lá ṣáájú ìgbàgbọ́.

---

7. Ogún tí ó kọjá àkókò

Ọ̀nà tí ó gbà ń tẹ̀síwájú láti mú kí àwọn ìgbòkègbodò ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì pọ̀ sí i ní gbogbo ọjọ́ ayé: àwọn tí wọ́n jáde ilé-ẹ̀kọ́ Alawite mú ọgbọ́n ìrònú wá sí Ilé Ọgbọ́n, wọ́n tan ìmọ́lẹ̀ Renaissance, wọ́n sì dá ìjíròrò sílẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀ ọgbọ́n orí Latin. Ní gbogbo àkókò, Ali máa ń farahàn gẹ́gẹ́ bí àmì ọkàn tí kò ní ìdènà nípasẹ̀ àkókò tàbí ẹ̀kọ́ èrò.

---

Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní àkókò wúrà: nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìmọ̀ tí ó mú kí gbogbo pápá ní ọrọ̀

Ilé-ẹ̀kọ́ Alawite—gẹ́gẹ́ bí ìtẹ̀síwájú gíga jùlọ ti ẹnu-ọ̀nà sí “Ìlú Ìmọ̀” tí Imam Ali ibn Abi Talib ṣí—papọ̀ mọ́ ogún ìmọ̀ ńlá kan tí ó kọjá ààlà ẹ̀ya ìsìn àti ilẹ̀ ayé. Àkópọ̀ àpapọ̀ àwọn ènìyàn pàtàkì ní àkókò náà ni èyí tí a tọ́jú nínú àṣà Alawite, tí a ṣètò gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka iṣẹ́ wọn, tí a ṣàkíyèsí pé wọ́n jẹ́ ìran àwọn Imam, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọn, tàbí àwọn tí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọ̀nà ọgbọ́n wọn.

---

1. Oògùn àti Ilé Oògùn

• Jabir ibn Hayyan – “Baba kemistri” àti olùdásílẹ̀ toxicology àti anatomy àyẹ̀wò.
• Ali ibn al-Abbas Ahwazi – Olùní Gbogbo ile-iṣẹ iṣoogun.
• Abu Bakr al-Razi - Olùdásílẹ̀ ìpínsísọ̀rí àwọn àrùn àti ẹni àkọ́kọ́ láti fi ìyàtọ̀ hàn láàárín àrùn smallpox àti measles.
• Ibn Sina – Putter Òfin ní Ìṣègùn Àti olùgbékalẹ̀ èrò àkóràn.
• Al-Zahrawi - Aṣáájú nínú iṣẹ́ abẹ àti àwọn ohun èlò iṣẹ́ abẹ tí ó péye.
• Ibn al-Nafis - Olùṣàwárí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ẹ̀dọ̀fóró.

2. Fisiksi ati Optics

• Al-Hasan ibn al-Haytham - Onímọ̀ ẹ̀rọ ti ọ̀nà ìdánwò àti ẹni tó ni Ìwé Àwọn Ohun Èlò Ojú.
• Abu Rayhan al-Biruni - Ẹni tí ó ṣe àgbékalẹ̀ ìwọ̀n àwọn irin àti òfin ìwalẹ̀ pàtó kan.
• Nasir al-Din al-Tusi - Olùdá "Tusi duality" ní ìṣípopọ̀ ìṣípo àti ìfàmọ́ra ìmọ́lẹ̀.

3. Ìmọ̀-ẹ̀rọ àti Ìmọ̀-ẹ̀rọ

• Banu Musa ibn Shakir – Àwọn Òǹkọ̀wé Ìwé Àwọn Ẹ̀tàn Nínú àwọn ẹ̀rọ ẹ̀rọ.
• Al-Jazari - Olùṣètò àwọn aago omi àti àwọn ẹ̀rọ fifa mercury.
• Taqi al-Din al-Rasid – Olùṣẹ̀dá ẹ̀rọ amúlétutù gbígbóná àti ẹ̀rọ fifa sílíńdà méjì.

4. Ìmọ̀ nípa Kẹ́mísírì àti Ohun Èlò

• Jabir ibn Hayyan (Ìgbà kejì nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àfikún rẹ̀).
• Muhammad ibn Zakariya al-Kufi – Olùgbékalẹ̀ àwọn ìlànà ìfọ́mọ́ àti àkójọpọ̀.
• Al-Muzaffar ibn Alawi - Olùwádìí nínú àwọn irin wúrà àti fàdákà.

5. Ìràwọ̀ àti Àkíyèsí

• Al-Battani - Atunse wiwọn ti ọdun oorun ati igun ti titẹ.
• Abdul Rahman Al-Sufi – Onkọ̀wé Àwọn àwòrán àwọn pílánẹ́ẹ̀tì tí a ti fi sí ipò àkọ́kọ́.
• Omar Khayyam - Onímọ̀ ẹ̀rọ ti kàlẹ́ńdà Jalali àti ẹ̀rọ ìṣirò trigonometry onígun mẹ́ta.
• Àbójútó Maragha Al-Tusi ló darí rẹ̀: Ó ṣe àwọn òṣèré Muhyiddin al-Maghribi وQutb al-Din al-Shirazi.

6. Ìṣirò àti Ìrònú

• Alkhawarizmi – Olùdásílẹ̀ aljebra àti algoridimu.
• Thabit ibn Qurra - Olùtúmọ̀ Euclid àti olùgbékalẹ̀ ti ìṣàyẹ̀wò àkọ́kọ́.
• Karaji – Putter Al-Fakhri ní Aljebra.
• Jamshid al-Kashi – Pípín π pẹ̀lú ìṣedéédé tí a kò tíì rí rí.

7. Àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí àti àwọn onírònú

• Al-Kindi - Ẹni àkọ́kọ́ tó so ìmọ̀ ọgbọ́n orí Gíríìkì pọ̀ mọ́ ìṣípayá.
• Al-Farabi - Olùdá "Utopia" àti àtẹ̀gùn ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì.
• Ibn Sina – Ṣíṣe àdàpọ̀ ìmọ̀-ẹ̀rọ pẹ̀lú ìmọ̀-ẹ̀rọ àdánidá.
• Àwọn arákùnrin ìwà mímọ́ – Àwọn ìwé ìtàn nípa ìmọ̀ ìṣirò àti ẹ̀mí.
• Ibn Bajjah، Ibn Tufayl، Ibn Rushd Àwọn mẹ́ta Cordoba tí wọ́n ṣàlàyé Aristotle tí wọ́n sì fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún ìrònú àwọn ará Andalusia.
• Shihab al-Din al-Suhuwardi – Onkọwe “Ọgbọn ti Imọlẹ”.
• Nasir al-Din al-Tusi (Àfikún ìmọ̀ ọgbọ́n orí tí ó jọra pẹ̀lú ìsapá ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì rẹ̀).

8. Lítíréṣọ̀ àti Ewì

• Abo Altaieb Almotanabi – Akéwì ti ara ẹni tí ó ní òmìnira àti olùṣẹ̀dá ọgbọ́n ọ̀rọ̀ sísọ.
• Abu al-Ala al-Ma'arri - Ó ní ìtẹ̀sí sí iyèméjì nípa ọgbọ́n àti ewì nípa ọgbọ́n orí.
• Al-Buhturi - Ó ní ìmọ̀ nípa sísopọ̀ àwòrán ìmọ̀lára pẹ̀lú ìran ọpọlọ.
• Ibn al-Farid – Akéwì nípa ìrírí ìjìnlẹ̀ gbogbogbòò.
• Omar Khayyam Àwọn quatrains rẹ̀ tí wọ́n da wáìnì pọ̀ mọ́ àwọn nọ́mbà àti ìwàláàyè.
• Ọmọ Zeydoun Ewì ìfẹ́ rẹ̀ láti Andalusian jẹ́ àmì ẹwà ìwọ́ntúnwọ̀nsì láàrín ìmọ̀lára àti ọgbọ́n.

9. Ẹ̀kọ́ nípa Ẹ̀dá àti Ẹ̀kọ́ nípa Ẹ̀dá

• Al-Mas'udi Onímọ̀ ìtàn àti onímọ̀ nípa ilẹ̀ ayé Àwọn Pápá Òdòdó Wúrà.
• Al-Idrisi - Ẹni tó ni bọ́ọ̀lù fàdákà àti máàpù àgbáyé fún àwọn ará Sicil.

---

Okùn ìṣọ̀kan kan

Gẹ́gẹ́ bí àṣà àwọn ilé-ẹ̀kọ́ Alawite, Imam Ja'far al-Sadiq ni ìsopọ̀ pàtàkì tí a fi gbé ọ̀nà ìwádìí ọgbọ́n àti ìwádìí sáyẹ́ǹsì kalẹ̀ sí àwọn ìran tó tẹ̀lé e. Nítorí náà, gbogbo àwọn ènìyàn wọ̀nyí—àwọn onímọ̀ nípa òògùn, àwọn onímọ̀ nípa òògùn, àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ, àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí, àti àwọn akéwì—farahàn gẹ́gẹ́ bí ìsopọ̀ nínú ẹ̀wọ̀n kan ṣoṣo, orúkọ rẹ̀: ìdí àti ìmọ́lẹ̀ , èyí tí ẹnu ọ̀nà Ali ibn Abi Talib mí sí, tí ó ń tan ìmọ́lẹ̀ sí àwọn igun ọ̀làjú títí dé àwọn ibi tí ó jìnnà jùlọ ní ayé.